Patoloji Biriminde Hangi Tanı Yöntemleri Uygulanmaktadır?
Patoloji, hastalıkların hücre ve dokularda oluşturduğu yapısal ve biyolojik değişiklikleri inceleyerek tanıya ulaşmayı sağlayan tıp dalıdır. Özellikle kanser tanısında tümörün yalnızca varlığının belirlenmesinin ötesinde; türünün, alt tipinin, yayılım özelliklerinin ve biyolojik davranışının ortaya konulmasında merkezi bir role sahiptir.
Günümüzde patolojik değerlendirme; mikroskobik morfolojinin yanı sıra histokimyasal ve immünohistokimyasal yöntemlerle elde edilen verilerin, klinik ve radyolojik bulgularla birlikte yorumlandığı kapsamlı bir tanı sürecidir. Elde edilen sonuçlar doğru tanının konulmasına, hastalığın prognozunun öngörülmesine ve kişiye özgü tedavi seçeneklerinin belirlenmesine katkı sağlar.
Makroskopik Değerlendirme
Patolojik incelemenin ilk basamağı makroskopik değerlendirmedir. Biyopsi ve cerrahi girişimlerle elde edilen doku ve organ örnekleri; boyut, görünüm, lezyon özellikleri ve çevre dokularla ilişkileri açısından değerlendirilir. Bulgular kayıt altına alınır ve mikroskobik inceleme için tanısal açıdan en uygun alanlardan örneklemeler yapılır.
Histopatolojik Değerlendirme
Histopatolojik değerlendirme, patolojik tanının temelini oluşturan esas inceleme yöntemidir. Biyopsi ve cerrahi materyallerden elde edilen dokular, hücresel ve yapısal özelliklerinin korunmasını sağlayan belirli laboratuvar işlemlerinden geçirilir. Doku fikse edilerek korunur, parafin bloklara gömülür ve mikroskopta değerlendirilebilecek incelikte kesitler hazırlanarak boyanır.
Hazırlanan doku kesitleri patoloji uzmanı tarafından mikroskop altında değerlendirilerek hastalıkların tanısı ve sınıflandırılması yapılır. Tümörlerde; tümörün tipi ve derecesi, yayılım özellikleri, cerrahi sınırlar ile prognoz ve tedavi planlaması açısından önem taşıyan diğer patolojik özellikler belirlenir.
Sitopatolojik Değerlendirme
Sitopatolojik değerlendirme, çeşitli yöntemlerle elde edilen hücresel örneklerin mikroskobik olarak incelenerek hastalıkların tanı ve taramasında kullanıldığı bir yöntemdir. İnce iğne aspirasyonları, servikal sürüntüler, vücut sıvıları, idrar ve bronşiyal örnekler gibi farklı materyaller bu kapsamda değerlendirilebilir. Özellikle ince iğne aspirasyon sitolojisi, minimal invaziv bir yöntemle tanısal bilgi sağlayabilmesi ve daha ileri girişimlere duyulan gereksinimin belirlenmesine yardımcı olması açısından hasta konforuna önemli katkı sağlar.
Sitolojik örnekler yalnızca morfolojik değerlendirme ile sınırlı değildir. Uygun materyallerden hücre bloğu hazırlanarak histokimyasal ve immünohistokimyasal incelemeler yapılabilir. Doğrudan sitolojik yaymalar veya hücre blokları özel boyamalar ve gerektiğinde moleküler/genetik çalışmalar için de kullanılabilir. Böylece minimal invaziv yöntemlerle elde edilen materyalden tanı, tümör alt tiplendirmesi ve tedavi seçimine yönelik ek bilgiler elde edilebilir.
Histokimyasal ve İmmünohistokimyasal İncelemeler
Histokimyasal ve immünohistokimyasal yöntemler, morfolojik değerlendirmeyi tamamlayan; tanı, ayırıcı tanı, tümör sınıflandırması ve tedaviye yönelik biyobelirteçlerin belirlenmesinde önemli rol oynayan ileri inceleme yöntemleridir.
İmmünohistokimyasal yöntemlerle tümörlerin kökeni ve alt tipi belirlenebilir; hormon reseptörleri, HER2, PD-L1, MMR proteinleri, BRAF gibi prognostik ve prediktif öneme sahip çeşitli biyobelirteçler değerlendirilebilir. Bu yöntemlerle bazı tümörlerde kalıtsal veya edinsel genetik değişikliklerin varlığı açısından tarama yapılabilir ve gerektiğinde ileri moleküler incelemelere yönlendirici bilgi sağlanabilir.
Histokimyasal özel boyamalar ile doku bileşenlerinin yanı sıra Helicobacter pylori, mantarlar ve mikobakteriler gibi bazı enfeksiyöz etkenler doku içerisinde morfolojik bulgularla birlikte araştırılabilir.
İntraoperatif (Frozen Section) Değerlendirme
Cerrahi işlem devam ederken gerekli görülen durumlarda doku örnekleri hızla dondurularak hazırlanır ve mikroskop altında değerlendirilir. İntraoperatif konsültasyon, cerrahi karar sürecine gerçek zamanlı patolojik bilgi sağlar. Lezyonun niteliği, cerrahi sınırların durumu, bazı durumlarda lenf nodu tutulumu veya incelenen dokunun türünün ve anatomik kökeninin doğrulanması gibi konularda cerrahi ekibe bilgi verilerek operasyonun yönlendirilmesine katkıda bulunulur.
Konsültasyon ve İkinci Görüş
Dış merkezlerde değerlendirilmiş olgulara ait boyalı preparatlar ve parafin bloklar, tanının doğrulanması veya ikinci görüş amacıyla yeniden değerlendirilebilir. Özellikle nadir, tanısal güçlük içeren veya tedavi kararını etkileyebilecek olgularda gerektiğinde ek histokimyasal ve immünohistokimyasal incelemeler uygulanarak kapsamlı bir patolojik değerlendirme sağlanır.
Kalite Güvencesi ve Arşivleme
Patolojik tanının güvenilirliği için örnek kabulünden raporlamaya kadar tüm aşamalarda kimlik doğrulama, izlenebilirlik ve teknik kalite kontrolleri uygulanır. Histokimyasal ve immünohistokimyasal incelemelerde uygun kontrol ve doğrulama süreçleri yürütülür; gerekli olgularda uzmanlar arası konsültasyon ve multidisipliner değerlendirmeden yararlanılır.
Boyalı preparatlar, parafin bloklar ve patoloji raporları ilgili mevzuat doğrultusunda arşivlenerek gerektiğinde yeniden inceleme, ek tetkik ve ikinci görüş için erişilebilir durumda tutulur.
