Ameliyat planlanan hastalarda cerrahi hazırlığın önemli aşamalarından biri anestezi öncesi değerlendirmedir. Preoperatif değerlendirme olarak da adlandırılan bu süreçte hastanın genel sağlık durumu, mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar, daha önce geçirdiği ameliyatlar ve anestezi deneyimleri ayrıntılı biçimde ele alınır. Amaç, hastanın ameliyat ve anestezi sürecine ilişkin risklerinin değerlendirilmesi ve elde edilen bilgiler doğrultusunda uygun bir anestezi planının oluşturulmasıdır.
Anestezi değerlendirmesi yalnızca ameliyat sırasında uygulanacak yöntemin belirlenmesinden ibaret değildir. Hastanın ameliyat öncesindeki sağlık durumu ile cerrahinin özellikleri birlikte değerlendirilerek ameliyat sırasında ve sonrasında karşılaşılabilecek risklerin azaltılması hedeflenir.
Anestezi Öncesi Değerlendirme Neden Ayrı Bir Randevu Gerektirir?
Anestezi uzmanının hastayı ameliyattan önce değerlendirmesi, cerrahi sürecin güvenli şekilde planlanmasına yardımcı olur. Bu görüşmede hastanın tıbbi öyküsü alınır, fizik muayenesi yapılır ve mevcut tetkikleri incelenir. Gerekli görüldüğünde yeni tetkikler veya ilgili uzmanlık dallarından konsültasyon istenebilir.
Özellikle kronik hastalığı bulunan, düzenli ilaç kullanan, daha önce anestezi sırasında sorun yaşamış veya planlanan cerrahinin özellikleri nedeniyle ek değerlendirmeye ihtiyaç duyulan hastalarda bu görüşme önem taşır.
Anestezi öncesi değerlendirme sırasında elde edilen bilgiler, ameliyat günü uygulanacak anestezi planının daha önceden hazırlanmasına da olanak sağlar. Böylece gerekli durumlarda hastanın mevcut sağlık sorunlarının cerrahi öncesinde değerlendirilmesi ve mümkün olduğunca uygun hale getirilmesi planlanabilir.
Anestezi Uzmanı Hangi Tetkikleri ve Bilgileri Talep Eder?
İstenen tetkikler her hasta için aynı değildir. Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, geçirdiği hastalıklar, kullandığı ilaçlar ve planlanan ameliyatın türü ile kapsamına göre farklılık gösterebilir.
Anestezi uzmanı öncelikle hastanın:
- Mevcut ve geçmiş hastalıklarını,
- Daha önce geçirdiği ameliyatları,
- Önceki anestezi deneyimlerini,
- İlaç ve diğer maddelere karşı bilinen alerjilerini,
- Düzenli kullandığı ilaçları,
- Bitkisel ürün ve takviyeleri,
- Sigara ve alkol kullanımını,
- Kalp, akciğer, böbrek, karaciğer gibi organlarla ilgili hastalıklarını,
- Daha önce yaşadığı anestezi komplikasyonlarını
değerlendirir.
Fizik muayenede ise özellikle hava yolu değerlendirmesi, kalp-damar ve solunum sistemi açısından gerekli kontroller yapılabilir. Hastanın durumuna göre kan tetkikleri, elektrokardiyografi (EKG), akciğer grafisi veya başka incelemeler istenebilir. Her hastaya rutin olarak aynı testlerin uygulanması gerekmez; tetkiklerin gerekliliği kişisel riskler ve planlanan cerrahiye göre belirlenir.
Kullanılan İlaçların ve Bitkisel Takviyelerin Bildirilmesi Neden Kritiktir?
İlaç anamnezi, anestezi öncesi değerlendirmenin temel parçalarından biridir. Hastanın kullandığı tüm ilaçların anestezi uzmanına eksiksiz olarak bildirilmesi gerekir.
Özellikle kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları, tansiyon ilaçları, idrar söktürücüler ve bazı nörolojik veya psikiyatrik hastalıklarda kullanılan ilaçlar ameliyat öncesi planlamada ayrıca değerlendirilir. Ancak hiçbir ilaç, hekim önerisi olmadan kesilmemeli veya dozunda değişiklik yapılmamalıdır. Ameliyat öncesinde hangi ilaçların devam ettirileceğine, hangilerinin geçici olarak düzenleneceğine hekim tarafından karar verilir.
Bitkisel ürünler ve besin takviyeleri de mutlaka bildirilmelidir. “Doğal” olarak kabul edilen ürünlerin bazıları kanama eğilimi, tansiyon veya kullanılan ilaçlarla etkileşim gibi nedenlerle anestezi planlamasında dikkate alınabilir. Amerikan Anesteziyologlar Derneği de ameliyat öncesi değerlendirmede bitkisel ürünlerin ve diğer kullanılan ilaçların bildirilmesini önermektedir.
Bu nedenle hastaların kullandıkları ilaç ve takviyelerin isimlerini, mümkünse dozlarıyla birlikte anestezi görüşmesine getirmeleri yararlı olacaktır.
Sigara ve Alkol Kullanımı Anestezi Planını Nasıl Etkiler?
Sigara kullanımı, özellikle solunum sistemi açısından anestezi sürecinde dikkate alınması gereken faktörlerden biridir. Sigara öyküsü değerlendirilirken kullanım süresi ve miktarı gibi bilgiler önem taşıyabilir.
Alkol kullanımı da anestezi değerlendirmesinde mutlaka paylaşılması gereken bilgiler arasındadır. Kullanım miktarı ve sıklığı, hastanın genel sağlık durumu ve kullanılan ilaçlarla birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle hastanın sigara veya alkol kullanımını anestezi uzmanından gizlememesi önemlidir. Amaç kişiyi yargılamak değil, anestezi planının hastanın gerçek sağlık durumu dikkate alınarak oluşturulmasını sağlamaktır. Hastanın sağlık alışkanlıkları ve tıbbi geçmişinin açık şekilde paylaşılması, preoperatif değerlendirmenin önemli bir parçasıdır.
Daha Önce Yaşanan Anestezi Komplikasyonları Süreci Nasıl Değiştirir?
Hastanın daha önceki ameliyatlarında veya anestezi uygulamalarında yaşadığı sorunlar, yeni bir ameliyat öncesinde mutlaka anestezi uzmanına aktarılmalıdır.
Örneğin daha önce anestezi sonrasında ciddi bulantı-kusma, alerjik reaksiyon, hava yolu ile ilgili güçlük veya başka bir komplikasyon yaşandıysa bu bilgi yeni anestezi planının oluşturulmasında dikkate alınabilir.
Aynı şekilde aile bireylerinde anesteziyle ilişkili ciddi bir sorun yaşanmış olması da hekim tarafından değerlendirilmelidir. Amerikan Anesteziyologlar Derneğinin preanestezi bakım standartlarında da önceki anestezi deneyimlerinin ve tıbbi tedavilerin değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir.
Bu nedenle hastaların daha önceki ameliyat ve anestezi kayıtları bulunuyorsa bunları değerlendirme sırasında paylaşması önemlidir.
ASA Skoru Nedir ve Hangi Amaçla Belirlenir?
ASA skoru, hastanın ameliyat öncesindeki fiziksel sağlık durumunu sınıflandırmak amacıyla kullanılan bir değerlendirme sistemidir. ASA, American Society of Anesthesiologists (Amerikan Anesteziyologlar Derneği) ifadesinin kısaltmasıdır.
Türkiye'deki Sağlık Bakanlığı kaynaklarında da ASA fiziksel durum sınıflandırmasının hastanın genel durumunun değerlendirilmesinde kullanıldığı belirtilmektedir.
ASA sınıflandırması genel olarak hastanın sistemik hastalıklarının ve genel sağlık durumunun derecesini ifade eder. Örneğin sağlıklı bir kişi daha düşük bir sınıfta değerlendirilirken, ciddi sistemik hastalıkları bulunan hastalar daha yüksek sınıflarda yer alabilir.
Ancak ASA skoru tek başına ameliyatın yapılıp yapılamayacağını veya anestezi riskini kesin olarak gösteren bir ölçüt değildir. Hastanın yaşı, ameliyatın türü ve süresi, cerrahinin aciliyet durumu ve mevcut diğer sağlık sorunları gibi birçok faktör birlikte değerlendirilir.
Anestezi Türü Nasıl Seçilir, Hasta Tercihi Bu Kararda Rol Oynar mı?
Anestezi yöntemi belirlenirken ameliyatın türü ve süresi, ameliyat bölgesi, hastanın genel sağlık durumu, mevcut hastalıkları, kullanılabilecek anestezi teknikleri ve olası riskler birlikte değerlendirilir.
Temel anestezi yöntemleri arasında genel anestezi ve bölgesel anestezi bulunur. Genel anestezide hastanın bilinci kontrollü şekilde kapatılırken bölgesel anestezide vücudun belirli bir bölgesinin ağrı duyusu bloke edilir. Spinal ve epidural uygulamalar bölgesel anestezi teknikleri arasında yer alabilir.
Hastanın tercihleri de değerlendirme sırasında önem taşıyabilir. Ancak anestezi yönteminin seçimi yalnızca hastanın isteğine göre yapılmaz. Tıbbi uygunluk, cerrahinin özellikleri ve hastanın güvenliği öncelikli olarak değerlendirilir. Uygulanabilecek seçenekler varsa hasta ile anestezi uzmanı arasında yapılacak görüşmede yöntemlerin avantajları, sınırlılıkları ve olası riskleri ele alınabilir.
Değerlendirme Sonrası Ameliyatın Ertelenmesi Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?
Anestezi öncesi değerlendirme sırasında ameliyatın planlanan tarihte gerçekleştirilmesini etkileyebilecek bir sağlık sorunu tespit edilebilir. Bu durumda amaç ameliyatı gereksiz yere geciktirmek değil, hastanın mevcut durumunu mümkün olduğunca uygun hale getirerek cerrahi süreci daha güvenli şekilde planlamaktır.
Kontrol altına alınmamış bazı kronik hastalıklar, yeni ortaya çıkan ciddi sağlık sorunları, aktif enfeksiyonlar, önemli laboratuvar veya görüntüleme bulguları ya da anestezi açısından ek değerlendirme gerektiren durumlar nedeniyle ameliyatın ertelenmesi gündeme gelebilir.
Böyle bir karar hastaya özel olarak verilir. Gerekli görülürse kardiyoloji, göğüs hastalıkları veya başka bir uzmanlık dalından görüş alınabilir. Sağlık Bakanlığına bağlı hastanelerin preoperatif değerlendirme uygulamalarında da hastanın mevcut hastalıkları veya tetkiklerinde saptanan anormallikler doğrultusunda ilgili branşlardan konsültasyon istenebileceği belirtilmektedir.
Ameliyat Öncesi Anestezi Değerlendirmesinde Hastanın Dikkat Etmesi Gerekenler
Anestezi görüşmesine giderken hastanın sağlık geçmişiyle ilgili bilgileri mümkün olduğunca eksiksiz paylaşması önemlidir. Özellikle:
- Düzenli kullanılan tüm ilaçların,
- Bitkisel ürün ve besin takviyelerinin,
- Bilinen ilaç veya madde alerjilerinin,
- Daha önce geçirilen ameliyatların,
- Önceki anestezi deneyimlerinin,
- Yaşanmış anestezi komplikasyonlarının,
- Mevcut kronik hastalıkların,
- Sigara ve alkol kullanımının
anestezi uzmanına bildirilmesi gerekir.
Ameliyat öncesinde açlık süresi ve ilaç kullanımı konusunda verilen talimatlara da uyulmalıdır. Bu konularda hastanın kendi kararına göre ilaç kesmesi veya açlık süresini değiştirmesi uygun değildir; uygulanacak hazırlık, hastanın durumuna ve planlanan işleme göre sağlık ekibi tarafından belirlenmelidir.
Sonuç
Anestezi öncesi değerlendirme, ameliyat hazırlığının önemli aşamalarından biridir. Bu değerlendirmede hastanın tıbbi geçmişi, mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar, alerjileri, önceki anestezi deneyimleri ve fiziksel durumu ele alınır; gerekli görülen tetkikler incelenir ve hastanın ASA skoru gibi risk değerlendirmeleri yapılır.
Elde edilen bilgiler doğrultusunda hastaya ve yapılacak cerrahiye uygun anestezi planı oluşturulur. Bazı durumlarda ek tetkik veya uzman görüşü gerekebilir ve ameliyatın zamanlaması yeniden değerlendirilebilir. Bu nedenle anestezi görüşmesi, yalnızca ameliyat günü yapılacak uygulamayı belirleyen bir görüşme değil; ameliyat öncesi, sırası ve sonrasındaki bakımın planlanmasına katkı sağlayan kapsamlı bir değerlendirme sürecidir.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Anestezi yöntemi ve ameliyat öncesi hazırlık, hastanın sağlık durumu ve planlanan cerrahiye göre hekim tarafından bireysel olarak değerlendirilir.
Bu sayfada yer alan içerikler, Güven Hastanesi tarafından yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçerikte yer alan bilgiler; tanı, teşhis ve tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuza ilişkin değerlendirme ve tedavi planlaması için lütfen hekiminize başvurunuz.
