Boynunuzda zaman zaman fark ettiğiniz bir şişlik, yutkunurken oluşan rahatsızlık hissi ya da sebebini tam olarak anlayamadığınız bir halsizlik, günlük hayatın koşturmacası içinde bu tür belirtiler çoğu zaman önemsenmez. Oysa bu küçük gibi görünen değişiklikler, tiroid bezinden kaynaklanan bir sorun olan guatrın ilk sinyalleri olabilir. Guatr, her zaman ciddi şikâyetlerle ortaya çıkmaz; bazen sessizce ilerler, bazen de yaşam kalitesini fark edilir şekilde etkiler.
Güven Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bölümü’nden Doç. Dr. İbrahim Demirci, guatrın oluşum mekanizmasından tiroid bezinin vücuttaki kritik rolüne kadar merak edilenleri anlattı.
Guatır Nedir?
Guatr, tiroid bezinin hacim olarak büyümesi durumudur. Tiroid bezinin büyümesi her zaman hormon bozukluğu anlamına gelmez. Bazı guatr türlerinde hormon seviyeleri normal seyrederken, bazılarında hormonlar fazla ya da yetersiz üretilebilir.
Guatr;
Nodülsüz (difüz) guatr
Nodüllü guatr
Zehirli (hipertiroidili) guatr
Zehirsiz (ötiroid) guatr
şeklinde farklı türlere ayrılabilir.
Guatr Belirtileri Nelerdir?
Guatr, tiroid bezinin büyümesidir. Belirtiler çoğu zaman iki şeye bağlıdır: Tiroid bezinin ne kadar büyüdüğüne (çevre dokulara baskı yapıp yapmadığına), tiroid hormonlarının normal, az ya da fazla çalışmasına yol açabilir. Bazı kişilerde guatr uzun süre hiç belirti vermeyebilir ve rutin muayene/ultrasonda fark edilebilir.
1) Boyunda fark edilen değişiklikler
Boynun ön kısmında şişlik, dolgunluk veya belirginleşme
Aynaya bakınca ya da fotoğraflarda boyun hattının kalınlaşması
Boyunda yumru hissi (özellikle nodüllü guatrda)
2) Büyümeye bağlı “baskı” şikayetleri
Tiroid bezi büyüdükçe yemek borusu ve nefes borusuna baskı yapabilir. Bu durumda:
Yutkunurken takılma / yutma güçlüğü
Nefes darlığı (özellikle merdiven çıkarken, eforla veya sırtüstü yatınca artabilir)
Boğazda basınç, sıkışma, gırtlakta doluluk hissi
Öksürük veya boğazı sık temizleme ihtiyacı
Ses kısıklığı (bazen gün içinde artıp azalabilir)
Horlama ya da gece nefesin zorlanması
3) Tiroid hormonları fazla çalışıyorsa görülebilecek belirtiler
Guatr bazı kişilerde tiroidin fazla hormon üretmesiyle birlikte olabilir. O zaman şunlar eşlik edebilir:
Çarpıntı, kalp atımlarında hızlanma
Huzursuzluk, sinirlilik, uykusuzluk
Sıcağa tahammülsüzlük, fazla terleme
İştah artmasına rağmen kilo kaybı
Ellerinde titreme
Daha sık tuvalete çıkma / bağırsak hareketlerinde artış
4) Tiroid hormonları az çalışıyorsa görülebilecek belirtiler
Tiroid hormonları düşükse belirtiler daha yavaşlama şeklinde olur:
Halsizlik, yorgunluk, isteksizlik
Kilo alma veya kilo vermede zorlanma
Üşüme, soğuğa hassasiyet
Kabızlık
Ciltte kuruluk, saçlarda zayıflama (kişiden kişiye değişebilir)
Dikkat dağınıklığı, dalgınlık
Guatr Nedenleri Nelerdir?
Guatr, tiroid bezinin normalden büyük hâle gelmesiyle ortaya çıkar. Bu büyümenin altında tek bir neden değil, çoğu zaman birden fazla faktör yer alır.
1) İyot eksikliği
İyot, tiroid hormonlarının yapımı için zorunludur. Vücut yeterli iyot alamadığında tiroid bezi daha fazla çalışmaya zorlanır ve zamanla büyüyebilir.
2) Tiroid hormon dengesizlikleri
Tiroid bezinin fazla ya da yetersiz hormon üretmesi guatr gelişimine yol açabilir.
3) Otoimmün tiroid hastalıkları
Bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırması sonucu gelişen hastalıklarda guatr sık görülür.
4) Tiroid nodülleri
Tiroid bezinde oluşan tek veya çok sayıda nodül, bezin genel hacminin artmasına neden olabilir.
5) Genetik yatkınlık
Ailesinde guatr veya başka tiroid hastalıkları olan kişilerde guatr görülme riski daha yüksektir.
6) Hormon ihtiyacının arttığı dönemler
Ergenlik dönemi
Gebelik
Menopoz
7) Bazı ilaçlar ve çevresel faktörler
Guatr Nasıl Teşhis Edilir?
Guatr Nasıl Teşhis Edilir?
Guatr tanısı, genellikle birden fazla değerlendirme yöntemi birlikte kullanılarak konur.
1) Fizik muayene
2) Kan testleri (tiroid fonksiyon testleri)
3) Tiroid ultrasonu
4) Tiroid sintigrafisi (gerekli durumlarda)
5) İnce iğne aspirasyon biyopsisi (gerektiğinde)
Guatr Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Guatr tedavisi, her hastada aynı şekilde uygulanmaz.
1) Takip ve izlem
2) İlaç tedavisi
3) Radyoaktif iyot tedavisi
4) Cerrahi (ameliyat) tedavisi
5) Beslenme ve yaşam tarzı düzenlemeleri
Guatr Önlenebilir mi?
Guatrın her türü tamamen önlenemese de, riskin azaltılması ve hastalığın erken dönemde kontrol altına alınması mümkündür.
İyotlu tuz kullanımı
Dengeli ve sağlıklı beslenme
Kontrolsüz iyot kullanımından kaçınmak
Düzenli sağlık kontrolleri
Gebelik ve ergenlik gibi özel dönemlerde takip
Hazırlayan: Doç. Dr. İbrahim Demirci
