Kronik Böbrek Hastalığı (KBH), dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ve çoğu zaman erken evrelerde belirti vermeden ilerleyebilen önemli bir halk sağlığı sorunudur. Böbreklerin kandaki atıkları süzme ve vücuttaki sıvı-elektrolit dengesini sağlama fonksiyonunun zamanla azalmasıyla ortaya çıkar. Erken dönemde fark edilmediğinde böbrek fonksiyon kaybı ilerleyebilir ve ileri evrelerde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Diyabet ve yüksek tansiyon, kronik böbrek hastalığının en sık görülen nedenleri arasında yer almaktadır. Hastalık genellikle sinsi seyrettiği için birçok kişi böbrek fonksiyonlarındaki azalmayı ancak ileri evrede öğrenebilmektedir.
Güven Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü’ndenUzm. Dr. Ali İhsan Oluk, bu yazıda kronik böbrek hastalığının ne olduğunu, olası nedenlerini, belirtilerini, evreleri ve genel tedavi yaklaşımlarını değerlendirdi.
Kronik Böbrek Hastalığı Nedir?
Kronik Böbrek Hastalığı (KBH), böbreklerin yapısal veya fonksiyonel olarak en az üç ay süreyle hasar görmesi ya da süzme kapasitesinin azalması durumudur. Böbrekler; kandaki atıkları uzaklaştırır, fazla sıvıyı idrar yoluyla atar, elektrolit dengesini düzenler ve kan basıncının kontrolüne katkı sağlar.
Bu işlevlerin zamanla bozulması; vücutta atık maddelerin birikmesine, sıvı dengesizliğine ve farklı organ sistemlerini etkileyebilen sağlık sorunlarına neden olabilir.
Kronik Böbrek Hastalığı Neden Olur?
Kronik Böbrek Hastalığı genellikle böbrek dokusunun uzun süreli hasar görmesi sonucu gelişir ve çoğu vakada altta yatan başka bir hastalık bulunmaktadır.
En sık görülen nedenler
- Diyabet: Görülme sıklığı yüzde 40 ila 45 arasında (Şeker Hastalığı)
- Hipertansiyon: Görülme sıklığı yüzde 25 ila 30 arasında (Yüksek Tansiyon)
- Glomerülonefrit
- Polikistik Böbrek Hastalığı
- Uzun süreli ve kontrolsüz ilaç kullanımı
- Tekrarlayan böbrek enfeksiyonları ve idrar yolu tıkanıklıkları
Risk Faktörleri
Ailede böbrek hastalığı öyküsünün bulunması, ileri yaş, obezite, sigara kullanımı ve kalp-damar hastalıkları kronik böbrek hastalığı gelişme riskini artırabilir. Bu risk grubunda yer alan kişilerin düzenli sağlık kontrollerini ihmal etmemesi ve hekim önerilerine uygun hareket etmesi önemlidir.
Kronik Böbrek Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
Kronik Böbrek Hastalığı erken evrelerde belirgin şikâyet oluşturmayabilir. Hastalık ilerledikçe bazı belirtiler ortaya çıkabilir.
En sık görülebilecek belirtiler
- Sürekli yorgunluk ve halsizlik
- Ayaklarda, ayak bileklerinde ve göz çevresinde şişlik (ödem)
- İdrar miktarında veya görünümünde değişiklik
- İştahsızlık ve kilo kaybı
- Bulantı
- Ciltte kuruluk ve kaşıntı
- Nefes darlığı
- Kas krampları
- Konsantrasyon güçlüğü
Bu belirtiler farklı sağlık sorunlarında da görülebilir. Kesin tanı için hekim değerlendirmesi gereklidir.
Kronik Böbrek Hastalığının Evreleri
Kronik Böbrek Hastalığı, böbreklerin süzme kapasitesini gösteren GFR (Glomerüler Filtrasyon Hızı) değerine göre beş evrede değerlendirilir.
- Evre 1: GFR normal ya da normale yakındır; ancak böbrek hasarına dair bulgular mevcuttur.
- Evre 2: Hafif düzeyde fonksiyon kaybı vardır.
- Evre 3: Orta düzey böbrek fonksiyon kaybı görülür.
- Evre 4: İleri düzey böbrek fonksiyon kaybı söz konusudur.
- Evre 5: Son dönem böbrek yetmezliği olarak tanımlanır; böbrek fonksiyonları ciddi ölçüde azalmıştır.
Evreleme ve tedavi planlaması mutlaka uzman hekim tarafından yapılmalıdır.
Kronik Böbrek Hastalığında Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Kronik Böbrek Hastalığında tedavi yaklaşımı; hastalığın evresine, altta yatan nedene ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanır. Amaç, böbrek fonksiyon kaybının ilerlemesini yavaşlatmak ve oluşabilecek komplikasyonları kontrol altına almaktır.
1. Altta Yatan Hastalığın Kontrolü
Diyabet ve hipertansiyon gibi hastalıkların uygun şekilde kontrol altına alınması büyük önem taşır. Tedavi planı hekim tarafından belirlenir ve düzenli takip gerektirir.
2. Beslenme ve Yaşam Tarzı Düzenlemeleri
- Tuz tüketiminin sınırlandırılması
- Protein alımının hekim veya diyetisyen önerisine göre düzenlenmesi
- Sigaranın bırakılması
- Düzenli fiziksel aktivite
- Sağlıklı kilo kontrolü
Bu düzenlemeler kişiye özel planlanmalıdır.
3. İlaç Tedavisi
Hastanın klinik durumuna göre tansiyon düzenleyici ilaçlar, kan şekeri kontrolüne yönelik tedaviler ve diğer destekleyici ilaçlar hekim tarafından reçete edilebilir.
4. Diyaliz
İleri evre böbrek yetmezliğinde, böbreklerin yeterli çalışmadığı durumlarda diyaliz tedavisi gündeme gelebilir. Uygun yöntem ve süreç, uzman hekim tarafından belirlenir.
5. Böbrek Nakli
Son dönem böbrek yetmezliğinde uygun hastalarda böbrek nakli bir tedavi seçeneği olabilir. Nakil süreci, ilgili uzmanlık birimleri tarafından yürütülür.
