Günlük yaşamda hareket özgürlüğümüzü sağlayan eklemler, zamanla ya da çeşitli risk faktörlerinin etkisiyle yıpranabilir. Bu yıpranmanın en yaygın nedenlerinden biri olan osteoarit, özellikle ileri yaşlarda sık görülen ancak her yaş grubunu etkileyebilen bir eklem hastalığıdır. Diz, kalça, el ve omurga gibi yük taşıyan eklemleri daha çok etkileyen osteoarit; ağrı, tutukluk ve hareket kısıtlılığı gibi şikâyetlerle yaşam kalitesini ciddi ölçüde düşürebilir.
Güven Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Serkan İltar osteoaritin ne olduğunu, hangi belirtilerle ortaya çıktığını, nasıl teşhis edildiğini ve güncel tedavi yaklaşımlarını detaylı şekilde anlattı.
Osteoartrit Nedir?
Osteoarit (osteoartrit), halk arasında en sık “kireçlenme” diye bilinen; eklemleri kaplayan kıkırdak dokunun zamanla yıpranması ve buna bağlı olarak eklemde ağrı, sertlik ve hareket kısıtlılığı ile seyreden kronik bir eklem hastalığıdır. Normalde kıkırdak, eklem yüzeylerini kayganlaştırır ve kemiklerin sürtünmeden rahatça hareket etmesini sağlar. Osteoaritte bu kıkırdak incelir/hasar görür; eklem aralığı daralabilir, kemik uçlarında kemiksi çıkıntılar (osteofitler) oluşabilir ve eklem çevresinde hassasiyet gelişebilir. Sonuç olarak özellikle hareketle artan ağrı ve günlük işlerde zorlanma ortaya çıkar.
En sık etkilenen eklemler:
Diz, kalça
El parmak eklemleri
Omurga (boyun-bel)
Osteoaritin Nedenleri ve Risk Faktörleri Nelerdir?
Osteoarit tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıkmaz; çoğu zaman birden fazla risk faktörünün uzun süreli etkisi sonucunda gelişir. Bu faktörler eklem kıkırdağının yıpranmasını hızlandırarak hastalığın ortaya çıkmasına veya ilerlemesine neden olur.
Osteoaritin Başlıca Nedenleri:
Kıkırdak dokunun zamanla yıpranması: Eklemlerin yıllar boyunca yük taşıması, kıkırdak yapının dayanıklılığını azaltır.
Eklem üzerine aşırı yük binmesi: Yanlış duruş, ağır kaldırma veya eklemi zorlayan tekrarlayıcı hareketler kıkırdak hasarını artırabilir.
Önceden geçirilmiş eklem yaralanmaları: Menisküs yırtıkları, bağ yaralanmaları veya eklem içi kırıklar osteoarit gelişimini kolaylaştırır.
Osteoarit İçin Risk Faktörleri:
İleri yaş: Yaş arttıkça kıkırdak yenilenme kapasitesi azalır.
Fazla kilo ve obezite: Özellikle diz ve kalça eklemlerine binen yük artar.
Genetik yatkınlık: Ailede osteoarit öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.
Cinsiyet: Kadınlarda, özellikle menopoz sonrası dönemde daha sık görülür.
Meslek ve yaşam tarzı: Diz çökerek çalışma, uzun süre ayakta kalma veya ağır işlerde çalışma riski artırır.
Kas zayıflığı ve hareketsizlik: Eklem çevresi kasların zayıf olması eklemin korunmasını zorlaştırır.
Osteoarit Belirtileri Nelerdir?
Osteoaritin belirtileri genellikle yavaş yavaş başlar ve zaman içinde artabilir. En sık görülen şikâyet, eklemdeki yıpranmaya bağlı olarak ortaya çıkan ağrı ve hareket kısıtlılığıdır.
1) Eklem Ağrısı
Osteoaritte ağrı çoğunlukla hareketle artar, dinlenince azalır. Özellikle merdiven çıkma, uzun yürüyüş, çömelme gibi ekleme yük bindiren aktivitelerde belirginleşebilir.
2) Sabah Tutukluğu ve Sertlik
Sabah kalkınca veya uzun süre oturduktan sonra eklemde sertlik ve tutukluk hissedilebilir. Osteoaritte bu tutukluk genellikle kısa sürer (çoğunlukla 30 dakikadan az).
3) Hareket Kısıtlılığı
Eklem yüzeyleri düzgün kayganlığını kaybettikçe eklemi kullanmak zorlaşır.
4) Eklemlerden Ses Gelmesi (Krepitasyon)
Hareket sırasında eklemden “kıtırtı/çıtırtı” gibi sesler gelebilir.
5) Şişlik ve Hassasiyet
Eklemin çevresinde zaman zaman şişlik, dokunmakla hassasiyet ve ısı artışı olabilir.
6) Eklemde Şekil Değişikliği
İleri evrelerde eklemde kemiksi büyümeler ve buna bağlı şekil bozuklukları görülebilir.
7) Günlük Yaşamda Zorlanma
Ağrı, tutukluk ve hareket kısıtlılığı günlük aktiviteleri zorlaştırabilir.
Osteoarit Nasıl Teşhis Edilir?
Osteoaritin teşhisi çoğu zaman hasta öyküsü, fizik muayene ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur.
1) Hasta Öyküsü (Anamnez)
2) Fizik Muayene
3) Görüntüleme Yöntemleri
Röntgen (X-ray)
Manyetik Rezonans (MR)
Ultrasonografi
4) Kan ve Laboratuvar Testleri
5) Ayırıcı Tanı
Osteoarit Tedavisi Nasıldır?
Osteoarit tedavisinde amaç; ağrıyı azaltmak, eklem fonksiyonlarını korumak ve yaşam kalitesini artırmaktır.
İlaç Dışı Tedavi Yöntemleri (Tedavinin Temeli)
Egzersiz ve fizik tedavi
Kilo kontrolü
Günlük yaşam düzenlemeleri
Destekleyici yardımcılar
İlaç Tedavisi
Ağrı kesiciler (parasetamol)
Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ)
Topikal (sürülen) ilaçlar
Eklem İçi Enjeksiyonlar
Kortikosteroid enjeksiyonları
Hyaluronik asit enjeksiyonları
Hafif orta düzey kireçlemelerde rejeneratif tedaviler (PRP, kök hücre ve eksezom enjeksiyonları)
4) Cerrahi Tedavi
Eklem protezi (diz/kalça protezi)
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Eklem ağrısı 2–3 haftadan uzun sürüyorsa
Günlük aktiviteler zorlaşmaya başladıysa
Sabah tutukluğu belirginleşmişse
Eklemde şişlik, kızarıklık veya ısı artışı varsa
Hareket kısıtlılığı giderek artıyorsa
Ağrı kesiciler yeterli gelmiyorsa
Ani ve şiddetli ağrı geliştiyse
Hazırlayan: Prof. Dr. Serkan İltar
