Karın sağ üst bölgesinde ani başlayan ve saatlerce geçmeyen bir ağrı, özellikle yağlı bir yemekten sonra ortaya çıkıyorsa bunun nedeni sandığınızdan daha ciddi olabilir. Safra kesesi iltihabı, tıbbi adıyla kolesistit, çoğu zaman safra taşlarının safra kanalını tıkaması sonucu gelişen ve tedavi edilmediğinde ciddi komplikasyonlara yol açabilen bir hastalıktır.
Güven Çayyolu Tıp Merkezi Genel Cerrahi Bölümü’nden Uzm. Dr. Hakan Gökbayır, safra kesesi iltihabının ne olduğunu, belirtileri ve tedavi yöntemlerini ayrıntılı şekilde ele aldı.
Safra Kesesi İltihabı (Kolesistit) Nedir?
Safra kesesi iltihabı, tıbbi adıyla kolesistit, safra kesesinin çeşitli nedenlerle iltihaplanması durumudur. En sık sebebi safra taşlarının safra kanalını tıkaması sonucu safra akışının engellenmesidir. Bu tıkanıklık safra kesesi içinde basınç artışına, dolaşım bozukluğuna ve zamanla enfeksiyon gelişimine yol açar.
Kolesistit iki şekilde görülebilir:
- Akut kolesistit: Ani başlayan, şiddetli belirtilerle seyreden ve acil müdahale gerektirebilen formdur.
- Kronik kolesistit: Tekrarlayan safra kesesi atakları sonrası gelişen, daha uzun sürede ilerleyen iltihap durumudur.
Daha nadir olarak safra taşı olmadan da iltihap gelişebilir. Bu duruma “taşsız kolesistit” denir ve genellikle ağır hastalık, travma ya da yoğun bakım süreci gibi durumlarda ortaya çıkar.
Safra Kesesi İltihabı Neden Olur?
En sık neden safra taşlarıdır. Safra taşları safra kanalını tıkadığında:
- Safra kesesi içinde basınç artar
- Safra akışı engellenir
- Bakteriyel enfeksiyon gelişebilir
- Sonuçta iltihap oluşur
Daha nadir görülen nedenler:
- Travma
- Uzun süreli açlık veya yoğun bakım süreci
- Tümörler
- Şeker hastalığı gibi bazı kronik hastalıklar
Safra Kesesi İltihabı Belirtileri Nelerdir?
Safra kesesi iltihabının (kolesistit) en tipik belirtisi, karnın sağ üst bölümünde aniden başlayan ve giderek şiddetlenen ağrıdır. Bu ağrı çoğu zaman yağlı bir yemek sonrası ortaya çıkar, saatlerce sürebilir ve sırta ya da sağ omuza doğru yayılabilir. Ağrıya genellikle bulantı-kusma eşlik eder; karında hassasiyet, şişkinlik ve iştahsızlık da sık görülen yakınmalardandır. İltihap ve olası enfeksiyon nedeniyle ateş gelişebilir; eğer taşlar safra kesesi kanalını da geçerek ana safra kanalına düşüp safra akışı belirgin şekilde engellenmişse ciltte ve göz aklarında sararma (sarılık), titreme ve belirgin halsizlik gibi daha ciddi bulgular da ortaya çıkabilir. Özellikle ağrı 4–6 saatten uzun sürüyorsa, ateş veya sarılık eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme gerekir.
Safra Kesesi İltihabı Tanısı Nasıl Konur?
Safra kesesi iltihabının tanısında öncelikle fizik muayene yapılır; özellikle sağ üst karın bölgesinde hassasiyet ve ağrı değerlendirilir. Tanıyı desteklemek için kan testleri istenir ve bu testlerde enfeksiyon bulguları ile karaciğer fonksiyon değerleri incelenir. Görüntüleme yöntemleri arasında en sık kullanılan yöntem ultrasonografidir. Ultrason, safra taşlarını, safra kesesi duvarındaki kalınlaşmayı ve iltihap bulgularını göstermede oldukça etkilidir. Gerekli durumlarda bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) gibi ileri görüntüleme yöntemlerine de başvurulabilir.
Safra Kesesi İltihabının Tedavi Yöntemleri
Safra kesesi iltihabında tedavi, hastalığın şiddetine ve hastanın genel durumuna göre planlanır. Hafif-orta olgularda öncelikle ilaç tedavisi uygulanır; enfeksiyon şüphesi varsa antibiyotikler, ağrıyı kontrol altına almak için ağrı kesiciler ve vücudun sıvı dengesini korumak amacıyla serum (sıvı tedavisi) verilebilir. Ancak birçok vakada kalıcı çözüm cerrahidir. En sık uygulanan yöntem, kapalı yöntem olarak da bilinen laparoskopik safra kesesi ameliyatıdır; bu işlemde safra kesesi tamamen çıkarılır ve kişi safra kesesi olmadan da yaşamına normal şekilde devam edebilir. Laparoskopik yöntem, genellikle daha az ağrı, daha küçük kesi izleri ve daha hızlı iyileşme süreci sağladığı için günümüzde en yaygın tercih edilen cerrahi seçenektir.
Safra Kesesi İltihabı Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Kolesistit tedavi edilmezse:
- Safra kesesi delinmesi
- Apse oluşumu
- Pankreatit
- Sepsis (kan zehirlenmesi) gibi hayati risk taşıyan durumlar gelişebilir.
Safra Kesesi Sağlığını Korumak İçin Öneriler
- Dengeli ve lifli beslenin
- Aşırı yağlı yiyeceklerden kaçının
- Hızlı kilo alıp vermekten kaçının
- Düzenli egzersiz yapın
- Yeterli su tüketin
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Safra kesesi iltihabında bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Özellikle karnın sağ üst kısmında başlayan ve 4–6 saatten uzun süren, giderek şiddetlenen bir ağrı varsa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Ağrıya ateş, bulantı ve kusma eşlik ediyorsa bu durum iltihabın ilerlediğini gösterebilir. Erken başvuru, hem ağrının kontrol altına alınmasını sağlar hem de olası komplikasyonların önüne geçer. Karın ağrısını “basit bir mide sorunu” olarak değerlendirmemek ve özellikle uzun süren ağrılarda tıbbi destek almak önemlidir.
