Trigeminal nevralji, yüzde ani başlayan, kısa süreli ancak oldukça şiddetli ağrı ataklarıyla karakterize nörolojik bir hastalıktır. Ağrı çoğunlukla elektrik çarpması, şimşek çakması veya bıçak saplanması şeklinde hissedilebilir ve yüzün belirli bölgelerinde tekrarlayan nevraljik ağrı krizlerine neden olabilir.
Halk arasında zaman zaman “yüz siniri ağrısı” olarak ifade edilse de trigeminal nevralji, yüz duyusunun önemli bir bölümünü taşıyan beşinci kranial sinir, yani trigeminal sinir ile ilişkilidir. Hastalığın tanı ve tedavisinde nörolojik değerlendirme önemli bir yere sahiptir.
Trigeminal nevralji nedir?
Trigeminal nevralji, beşinci kranial sinirin (trigeminal sinir) etkilenmesi sonucunda ortaya çıkan kronik bir ağrı hastalığıdır. Trigeminal sinir; alın, yanak, çene ve ağız çevresi başta olmak üzere yüzün büyük bölümünden duyusal bilgilerin beyne iletilmesini sağlar.
Hastalığın en tipik özelliği, genellikle yüzün tek tarafında ortaya çıkan, saniyeler süren ve gün içinde birden fazla kez tekrarlayabilen şiddetli ağrı ataklarıdır. Bazı kişilerde ağrı dönemleri arasında herhangi bir yakınma görülmezken bazı kişilerde daha sürekli bir ağrı veya hassasiyet eşlik edebilir.
Ağrı ataklarının şiddeti nedeniyle diş hastalıkları, sinüzit veya farklı yüz ağrılarıyla karıştırılabilir. Bu nedenle doğru tanı için hastanın öyküsünün ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi gerekir.
Trigeminal nevralji neden olur?
Trigeminal nevraljinin en sık görülen nedenlerinden biri, trigeminal sinirin beyin sapından çıktığı bölgeye yakın bir damarın sinire temas ederek baskı oluşturmasıdır. Bu durum damar sinir baskısı olarak tanımlanabilir ve sinirin normal işleyişini etkileyerek ağrı ataklarına yol açabilir.
Bununla birlikte her trigeminal nevralji vakasında aynı neden söz konusu değildir. Multipl skleroz gibi sinir sistemini etkileyen bazı hastalıklar, trigeminal sinirin yapısal olarak etkilenmesine neden olabilir. Daha nadir durumlarda sinir çevresindeki tümörler veya başka yapısal sorunlar da benzer yakınmalara yol açabilir.
Bu nedenle özellikle genç yaşta başlayan, iki taraflı seyreden veya tipik özellikler göstermeyen yüz ağrılarında altta yatan nedenlerin araştırılması önem taşır.
Trigeminal nevraljide ağrı yüzün hangi bölgelerinde hissedilir?
Trigeminal sinirin üç ana dalı bulunur ve ağrının hissedildiği bölge, etkilenen sinir dalına göre değişebilir.
Ağrı;
- Alın, göz çevresi ve burun bölgesinde,
- Yanak, burun kenarı ve üst çene çevresinde,
- Alt çene, çene ve alt dudak çevresinde
hissedilebilir.
En sık orta ve alt yüz bölgelerini taşıyan dallar etkilenir. Ağrı çoğunlukla yüzün bir tarafındadır. Ancak belirtilerin kişiden kişiye değişebileceği unutulmamalıdır.
Trigeminal nevralji ile diş ağrısı nasıl ayırt edilir?
Trigeminal nevralji ile diş ağrısı birbirine benzeyebildiği için hastalığın başlangıcında diş hekimine başvuru oldukça sık görülür. Ancak ağrının karakteri ve ortaya çıkış şekli iki durumu ayırt etmede yardımcı olabilir.
Trigeminal nevraljide ağrı genellikle ani başlar, kısa sürer ve elektrik çarpması benzeri çok keskin bir karakter taşır. Konuşmak, çiğnemek veya yüze hafifçe dokunmak gibi basit hareketler bile ağrı atağını tetikleyebilir.
Diş kaynaklı ağrılarda ise ağrı daha uzun süreli olabilir ve belirli bir dişte hassasiyet, sıcak-soğuk duyarlılığı, çiğneme sırasında ağrı veya diş ve çevre dokularda başka belirtiler eşlik edebilir.
Bununla birlikte yalnızca ağrının özelliklerine bakarak kesin tanı koymak doğru değildir. Diş kaynaklı nedenlerin dışlanması ve gerektiğinde nörolojik değerlendirme yapılması gerekir.
Trigeminal nevralji ağrı krizini tetikleyen faktörler nelerdir?
Trigeminal nevraljide ağrı atakları bazı kişilerde oldukça hafif uyaranlarla tetiklenebilir. Bunlar arasında:
- Yüze dokunmak,
- Yüz yıkamak,
- Diş fırçalamak,
- Tıraş olmak veya makyaj yapmak,
- Konuşmak,
- Çiğnemek,
- Gülümsemek,
- Diş ipi kullanmak,
- Soğuk hava veya rüzgâra maruz kalmak
yer alabilir.
Her hastada tetikleyiciler aynı olmayabilir. Bazı kişilerde belirli bir temas noktası veya hareket ağrıyı başlatırken bazı kişilerde ataklar herhangi bir belirgin tetikleyici olmadan da ortaya çıkabilir.
Trigeminal nevralji nasıl teşhis edilir?
Trigeminal nevralji tanısı öncelikle hastanın ağrısının özelliklerinin ve tıbbi öyküsünün değerlendirilmesiyle konur. Ağrının süresi, şiddeti, yüzdeki yeri, tekrarlama şekli ve hangi durumlarda tetiklendiği tanı sürecinde önemlidir.
Nörolojik muayene de değerlendirmede önemli bir yere sahiptir. Hastanın belirtilerine ve muayene bulgularına göre manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.
MR incelemesi, özellikle trigeminal sinir üzerinde damar sinir baskısı olup olmadığının değerlendirilmesine ve benzer belirtilere yol açabilecek bazı yapısal nedenlerin araştırılmasına yardımcı olabilir.
Trigeminal nevralji; diş hastalıkları, sinüzit, migren ve diğer yüz ağrılarıyla karıştırılabileceğinden, gerektiğinde ilgili uzmanlık alanlarının değerlendirmesi de tanı sürecine katkı sağlayabilir. Ayrıca bazı belirtiler yüz felci ile karışan hastalıklar açısından değerlendirilse de trigeminal nevralji ile yüz felci aynı hastalık değildir. Trigeminal sinir temel olarak yüz duyusuyla ilişkiliyken, yüz hareketlerinin kontrolünde esas olarak fasiyal sinir rol oynar.
Trigeminal nevraljide cerrahi (mikrovasküler dekompresyon) ne zaman gerekir?
İlaç tedavisinin yeterli olmadığı veya ilaçların ciddi yan etkilere yol açtığı uygun hastalarda girişimsel ve cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
Bunlardan biri mikrovasküler dekompresyon işlemidir. Özellikle trigeminal sinire komşu bir damarın baskı yaptığı düşünülen hastalarda gündeme gelebilen bu yöntemde, sinir ile damar arasındaki temasın giderilmesi amaçlanır.
Mikrovasküler dekompresyon her trigeminal nevralji hastası için uygun değildir. Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, görüntüleme bulguları, ağrının özellikleri, ilaç tedavisine verdiği yanıt ve olası cerrahi riskler birlikte değerlendirilmelidir.
Bazı hastalarda cerrahi dışı girişimsel yöntemler de seçenek olarak değerlendirilebilir. Gamma Knife tedavisi, trigeminal sinirin belirli bir bölümüne odaklanmış radyasyon uygulanmasını içeren yöntemlerden biridir. Hangi tedavinin uygun olduğu, hastanın klinik özellikleri ve ilgili uzmanlık alanlarının değerlendirmesi sonucunda belirlenir.
Trigeminal nevralji tekrarlar mı?
Trigeminal nevralji bazı hastalarda dönemsel olarak seyredebilir. Ağrının tamamen ortadan kalktığı dönemlerin ardından yeniden ortaya çıkması mümkün olabilir. Bu nedenle tedaviyle ağrı kontrol altına alınsa bile hastaların takiplerinin sürdürülmesi önemlidir.
Tekrarlama riski; hastalığın nedeni, uygulanan tedavi yöntemi ve kişinin klinik özellikleri gibi çeşitli faktörlere bağlı olarak değişebilir. Özellikle daha önce tedavi görmüş kişilerde yeni veya farklı özellikte yüz ağrılarının ortaya çıkması durumunda yeniden hekim değerlendirmesi gerekir.
Trigeminal nevralji, günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebilen ve şiddetli ağrı krizlerine neden olabilen bir hastalıktır. Ancak yüzde meydana gelen her şiddetli ağrı trigeminal nevralji anlamına gelmez. Ağrının nedeni doğru şekilde belirlenerek kişiye uygun tedavi yaklaşımının oluşturulması önem taşır.
Yüz bölgesinde tekrarlayan, ani ve şiddetli ağrı atakları yaşayan kişilerin nöroloji uzmanına başvurarak değerlendirilmesi önerilir.
Bu sayfada yer alan içerikler, Güven Hastanesi tarafından yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçerikte yer alan bilgiler; tanı, teşhis ve tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuza ilişkin değerlendirme ve tedavi planlaması için lütfen hekiminize başvurunuz.
