Apse, vücudun herhangi bir bölgesinde bakteriyel enfeksiyon sonucu oluşan, içi iltihap (irin) dolu ve genellikle ağrılı olan bir şişliktir. Bağışıklık sistemi enfeksiyonla savaşırken o bölgede iltihap birikir ve zamanla çevresi kapsülle çevrili bir boşluk oluşur. Apse; ciltte, diş etlerinde, iç organlarda ya da kas dokusunda görülebilir ve tedavi edilmediğinde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Güven Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları Bölümü’nden Uzm. Dr. Behiç Oral apse nedir, apse belirtileri nelerdir, apse neden oluşur ve apse tedavi yöntemleri hakkında merak edilen soruları yanıtladı.
Apse Nedir?
Apse, piyojenik mikroorganizmaların (çoğunlukla bakterilerin) neden olduğu enfeksiyona karşı vücudun verdiği savunma yanıtı sonucunda oluşan, içi irin (püy) dolu, sınırlı bir doku boşluğudur. Bu boşluk; ölü lökositler (özellikle nötrofiller), doku artıkları, bakteriler ve inflamatuvar sıvıdan oluşan irinle doludur. Bu boşluk; ölü lökositler (özellikle nötrofiller), doku artıkları, bakteriler ve inflamatuvar sıvıdan oluşan irinle doludur. Vücut, enfeksiyonun yayılmasını önlemek için bu bölgeyi “hapsetmeye” çalıştığından, apse çoğu zaman ağrılı şişlik, kızarıklık ve ısı artışı ile kendini gösterir.
Apse Belirtileri Nelerdir?
Apse belirtileri, apsenin bulunduğu bölgeye ve enfeksiyonun şiddetine göre değişebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
Ağrılı ve hassas şişlik
Kızarıklık ve ısı artışı
Dokunmakla artan ağrı
İrin (iltihap) akıntısı
Ciltte gerginlik ve parlak görünüm
Ateş, halsizlik ve genel kırgınlık
Derin dokularda veya iç organlarda oluşan apselerde ise dışarıdan şişlik görülmeyebilir; bu durumlarda yüksek ateş, titreme, şiddetli ağrı ve genel durum bozukluğu ön plandadır.
Apse Neden Oluşur?
Apse, çoğunlukla bakterilerin dokuya girmesiyle başlayan enfeksiyonlar sonucu oluşur. Bağışıklık sistemi enfeksiyonla savaşırken iltihap birikir ve bu iltihap kapsül içinde hapsolur. Apseye yol açan en yaygın nedenler şunlardır:
Bakteriyel enfeksiyonlar
Kesik, yara, sivilce veya ciltte çatlaklar
Diş çürükleri ve diş eti enfeksiyonları
Yabancı cisimler (kıymık, metal vb.)
Bağışıklık sisteminin zayıflaması
Yetersiz hijyen
Bu faktörler enfeksiyonun ilerlemesine neden olur ve vücut, yayılmasını önlemek için apsenin oluştuğu bölgeyi sınırlandırır.
Apse Türleri Nelerdir?
Apse, oluştuğu bölgeye göre farklı türlere ayrılır. Her apse türünün belirtileri ve tedavi yaklaşımı değişiklik gösterebilir. En sık görülen apse türleri şunlardır:
Cilt Apsesi
Cilt altında gelişen, genellikle ağrılı, kızarık ve şiş bir yapı şeklinde görülür. Sivilce sıkılması, kesikler, batık kıllar veya hijyen eksikliği, cilt apsesine yol açabilir.
Diş Apsesi
Diş kökü veya diş etinde oluşur. Şiddetli diş ağrısı, yüz şişliği, çiğneme güçlüğü ve ateş ile kendini gösterebilir. Tedavi edilmezse enfeksiyon çevre dokulara yayılabilir.
Perianal (Makata Yakın) Apse
Anüs çevresinde gelişir ve otururken ağrı, şişlik ve ateş ile belirti verir. Genellikle cerrahi müdahale gerektirir.
İç Organ Apseleri
Karaciğer, akciğer, beyin gibi organlarda oluşabilir. Dışarıdan fark edilmesi zor olup yüksek ateş, titreme ve şiddetli ağrı gibi genel belirtilerle ortaya çıkar. Ciddi ve acil tedavi gerektirir.
Apse Nasıl Teşhis Edilir?
Apse teşhisi, apsenin bulunduğu bölgeye ve derinliğine göre farklı yöntemlerle konur. Yüzeyel apselerde çoğu zaman fizik muayene yeterliyken, derin veya iç organ apselerinde görüntüleme yöntemleri kullanılır. Başlıca teşhis yöntemleri şunlardır:
Fizik muayene: Doktor, ağrılı şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve hassasiyeti değerlendirir.
Ultrasonografi (USG): Cilt altındaki apselerin yerini ve boyutunu belirlemede sık kullanılır.
Bilgisayarlı tomografi (BT) veya MR: İç organ apselerinde daha ayrıntılı görüntü sağlar.
Kan testleri: Enfeksiyon varlığını gösteren değerler (beyaz kan hücreleri, CRP) kontrol edilir.
İrin örneği (kültür): Gerekli durumlarda apseden alınan örnekle etken bakteri belirlenir.
Doğru teşhis, uygun tedavi yönteminin seçilmesi açısından büyük önem taşır.
Apse Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Apse tedavisi, apsenin boyutuna, bulunduğu bölgeye ve enfeksiyonun şiddetine göre planlanır. Çoğu apse, uygun şekilde tedavi edilmediğinde kendiliğinden iyileşmez. En yaygın apse tedavi yöntemleri şunlardır:
Antibiyotik Tedavisi
Küçük ve erken evredeki apselerde enfeksiyonu kontrol altına almak için antibiyotikler kullanılabilir. Ancak tek başına antibiyotik tedavisi, içi irin dolu apselerde çoğu zaman yeterli değildir.
Drenaj (Apse Boşaltılması)
En etkili tedavi yöntemidir. Doktor tarafından steril koşullarda apsenin içindeki iltihap boşaltılır. Bu işlem ağrıyı azaltır ve iyileşmeyi hızlandırır.
Cerrahi Müdahale
Derin dokularda, iç organlarda veya tekrarlayan apselerde cerrahi girişim gerekebilir. Özellikle perianal ve iç organ apselerinde bu yöntem tercih edilir.
Destekleyici Tedaviler
Ağrı kesiciler
Ateş düşürücüler
İstirahat ve hijyen
Doktor önerisiyle pansuman
Apsenin evde patlatılmaya çalışılması son derece tehlikelidir ve enfeksiyonun yayılmasına neden olabilir.
Apse Ne Zaman Tehlikelidir?
Her apse acil değildir; ancak bazı durumlarda ciddi ve hayati riskler oluşturabilir. Aşağıdaki durumlarda apse tehlikeli kabul edilir ve vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır:
Yüksek ateş, titreme ve halsizlik eşlik ediyorsa
Hızla büyüyen, şiddetli ağrılı apseler varsa
Yüz, boyun, kasık veya makat bölgesinde apse oluşmuşsa
Diyabet, bağışıklık sistemi zayıflığı gibi ek hastalıklar bulunuyorsa
Apse kendiliğinden açılmış ancak iltihap devam ediyorsa
Kızarıklık çevre dokulara yayılıyor ve çizgi şeklinde ilerliyorsa
Özellikle iç organ apseleri ve yüz bölgesindeki apseler, enfeksiyonun kana karışmasına (sepsis) yol açabileceği için hayati tehlike oluşturabilir. Bu nedenle apse belirtileri hafife alınmamalı ve uygun tedavi geciktirilmemelidir.
Hazırlayan: Uzm. Dr. Behiç Oral
