Bebeklerde kafa şeklinin zamanla değişmesi aileleri en sık endişelendiren konulardan biridir. Halk arasında “düz kafa”, “yassı kafa” veya “yamuk kafa” olarak bilinen bu durumun tıbbi adı pozisyonel plagiosefalidir. Çoğu zaman ciddi bir sağlık sorunu oluşturmasa da doğru takip ve erken müdahale ile yönetilmesi önemlidir.
Güven Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Bölümü’nden Prof. Dr. Alp Özgün Börcek, pozisyonel plagiosefalinin ne olduğunu, nasıl önlenebileceğini ve tedavi yöntemlerini anlattı.
Pozisyonel Plagiosefali Nedir?
Pozisyonel plagiosefali; bebeğin kafasının belirli bir bölgesine uzun süre basınç uygulanması sonucu kafatasında düzleşme veya asimetri oluşmasıdır. En sık neden bebeğin sürekli aynı pozisyonda yatırılmasıdır.
Bu durum bazı bebeklerde sadece hafif bir düzleşme şeklinde görülürken, ileri vakalarda şu değişiklikler ortaya çıkabilir:
- Bir kulağın diğerinden daha önde görünmesi
- Alın veya yanak kemiğinde asimetri
- Başın arka kısmında belirgin düzleşme
Pozisyonel Plagiosefali Neden Oluşur?
Uyku ve yatış pozisyonu
Bebeğin sürekli aynı tarafa yatırılması en yaygın nedendir. Sırt üstü uyuma önerileri ani bebek ölümü riskini azaltırken kafa şekli değişikliklerinin görülme sıklığını bir miktar artırmıştır.
Anne karnındaki pozisyon
Çoğul gebelik, dar uterin alan veya prematüre doğum gibi durumlarda kafa şekli doğumdan itibaren farklı olabilir.
Boyun kası problemleri (Tortikollis)
Boyun kasında kısalık veya sertlik varsa bebek başını belirli bir yöne çevirmekte zorlanabilir.
Yenidoğan kafatasının yapısı
Bebek kafatası kemikleri henüz tam sertleşmediği için şekil değişikliğine daha yatkındır. Nadir durumlarda ise kraniyosinostoz adı verilen, kafatası kemikleri arasındaki sütürlerin erken kapanmasıyla gelişen daha ciddi bir tablo söz konusu olabilir. Bu nedenle şüpheli durumlarda mutlaka uzman değerlendirmesi gerekir.
Pozisyonel Plagiosefali Nasıl Önlenebilir?
Basit günlük uygulamalar plagiosefali riskini azaltabilir:
- Gözetimli yüzüstü oyun zamanı (tummy time) ile boyun ve omuz kaslarını desteklemek
- Bebeğin yatış yönünü belirli aralıklarla değiştirmek
- Uzun süre oto koltuğu, ana kucağı veya taşıyıcıda kalmasını sınırlamak
- Kucakta dik pozisyonda geçirilen zamanı artırmak
- Beslenme sırasında baş pozisyonunu değiştirmek
- Boyun sertliği varsa fizyoterapi desteği almak
Not: Yüzüstü pozisyon yalnızca bebek uyanıkken ve gözetim altındayken önerilir.
Pozisyonel Plagiosefali Tanısı Nasıl Konur?
Pozisyonel plagiosefali çoğunlukla çocuk doktorunun fizik muayenesiyle teşhis edilir. Gerekli görüldüğünde:
- Boyun hareket açıklığı değerlendirilir
- Kafatası gelişimi takip edilir
- Şüpheli durumlarda görüntüleme yöntemleri istenebilir
Kraniyosinostoz ihtimali varsa çocuk beyin cerrahisi uzmanı değerlendirmesi gerekebilir.
Pozisyonel Plagiosefalide Tedavi Yaklaşımı
Çoğu bebekte kafa şekli büyüme süreciyle birlikte kendiliğinden düzelme eğilimindedir. Bu nedenle ilk aşamada genellikle:
- Pozisyonlandırma tedavisi: Başın farklı noktalara temas etmesini sağlayacak düzenlemeler yapılır.
- Fizyoterapi: Boyun kas problemi varsa egzersiz programı uygulanır.
Kask (Helmet) Tedavisi Ne Zaman Gündeme Gelir?
Pozisyon değişikliklerine rağmen düzelme olmazsa veya şekil bozukluğu belirginse kranial kask tedavisi önerilebilir.
Genel yaklaşım:
- 4 aydan küçük bebeklerde: Öncelikle pozisyon düzenleme
- 4–6 ay arası: Orta-ileri vakalarda kask tedavisi değerlendirilebilir
- 6 aydan sonra: Pozisyon tedavisine yanıt yoksa kask tedavisi daha sık önerilir
Kask tedavisi genellikle:
- Günde yaklaşık 23 saat kullanım
- Ortalama 2–6 ay tedavi süresi
- Düzenli ortotist ve hekim kontrolü gerektirir
En etkili sonuçlar genellikle ilk 12 ay içinde elde edilir.
Aileler Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
- Kafa şeklinin belirgin asimetrik görünmesi
- Boyun hareketlerinde kısıtlılık
- Şişlik, sertlik veya gelişim geriliği şüphesi
- Pozisyon değişikliğine rağmen düzelme olmaması
Erken değerlendirme gereksiz kaygıyı önler ve doğru tedavi planının oluşturulmasını sağlar. Pozisyonel plagiosefali çoğu zaman kalıcı bir sağlık sorunu yaratmaz ve erken dönemde alınan basit önlemlerle büyük ölçüde düzeltilebilir. Ancak her bebeğin gelişimi farklıdır; bu nedenle şüpheli durumlarda mutlaka uzman görüşü alınmalıdır.
Bebeklerin sağlıklı gelişiminde düzenli doktor kontrolleri ve doğru bilgilendirme önemli bir yer tutar.
Hazırlayan: Prof. Dr. Alp Özgün Börcek
