Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) verilerine göre; her yıl dünya genelinde 400 bin çocuk ve ergen kanser tanısı almaktadır. Çocukluk çağı kanserleri, yetişkin kanserlerinden farklı özellikler gösteren ve genellikle hızlı ilerleyen ancak erken teşhis edildiğinde yüksek oranda tedavi edilebilen hastalıklardır. Günümüzde tıptaki gelişmeler sayesinde birçok çocuk tamamen sağlığına kavuşabilmektedir.
Güven Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Emel Cabı Ünal, çocukluk çağı kanser türlerini, en sık görülen belirtileri ve uygulanan tedavi yöntemlerini detaylı şekilde ele aldı.
Çocukluk Çağı Kanserleri Nelerdir?
1. Lösemi (Kan Kanseri)
En sık görülen çocukluk çağı kanseridir. Kemik iliğinde başlar ve kan hücrelerinin kontrolsüz çoğalmasına neden olur.
En yaygın türleri:
- Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL)
- Akut Miyeloid Lösemi (AML)
Çocuklarda genellikle sürekli halsizlik, solukluk, sık enfeksiyon geçirme, nedensiz morluk/kanama ve kemik ağrıları gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Bu şikâyetler uzun sürüyorsa mutlaka bir çocuk doktoruna başvurulmalıdır.
2. Beyin ve Merkezi Sinir Sistemi Tümörleri
Beyin ve merkezi sinir sistemi tümörleri, çocuklarda ikinci en sık görülen kanser türüdür ve beyin ya da omurilikte gelişir. En yaygın örnekleri arasında medulloblastom ve astrositom yer alır. Bu tümörler genellikle sabahları artan baş ağrısı, kusma, denge kaybı, görme problemleri ve nöbet gibi belirtilerle kendini gösterebilir; şikâyetlerin devam etmesi durumunda mutlaka tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
3. Lenfoma
Lenfoma, lenf sistemini etkileyen bir kanser türüdür ve iki ana gruba ayrılır: Hodgkin Lenfoma ve Non-Hodgkin Lenfoma. Çocuklarda en sık boyun, koltuk altı veya kasık bölgesinde ele gelen şişlik ile fark edilebilir; buna gece terlemesi, uzun süren ateş ve istemsiz kilo kaybı gibi bulgular eşlik edebilir. Bu belirtiler kalıcıysa mutlaka bir sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.
4. Nöroblastom
Nöroblastom genellikle bebeklik ve erken çocukluk döneminde görülen, sinir hücrelerinden kaynaklanan bir kanser türüdür ve çoğunlukla karın bölgesinde ortaya çıkar. Çocuklarda karında şişlik, iştahsızlık ve kemik ağrısı gibi belirtiler görülebilir; bazı vakalarda göz çevresinde morarma da dikkat çekici bir bulgu olabilir. Bu belirtiler fark edildiğinde vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme yapılması önemlidir.
5. Wilms Tümörü (Böbrek Tümörü)
Wilms Tümörü (Böbrek Tümörü) genellikle 3–4 yaş altı çocuklarda görülen bir böbrek kanseri türüdür. Çoğu zaman ebeveynler tarafından karında ele gelen ağrısız bir şişlik fark edilmesiyle ortaya çıkar; buna karın ağrısı, idrarda kan ve bazen ateş eşlik edebilir. Erken teşhis edildiğinde tedavi başarısı oldukça yüksektir ve genellikle cerrahi ile birlikte kemoterapi uygulanır.
Çocukluk Çağı Kanserlerinin Sebepleri Nelerdir?
Çocukluk çağı kanserleri çoğu zaman tek bir nedene bağlı ortaya çıkmaz; genetik yatkınlık ve çevresel etkenlerin bir araya gelmesiyle risk artabilir. Genel olarak hastalıklar açısından “genetik şifre” önemli bir belirleyicidir; bunun üzerine hava kirliliği, tütün ürünleri ve sigara dumanına maruz kalma gibi çevresel faktörler eklenebilir. Anne adaylarının en çok merak ettiği konulardan biri de hamilelikte beslenme ve sigara kullanımıdır: sigara dumanı ve tütün ürünlerine maruziyetin sağlığı olumsuz etkileyebileceği bilinir; bu nedenle gebelikte sigaradan uzak durmak ve dumansız bir ortam sağlamak önemlidir. Bazı enfeksiyon etkenleri de kanser riskini artırabilir: örneğin Hepatit B/C karaciğer kanseriyle, HPV rahim ağzı (serviks) ve bazı baş-boyun kanserleriyle, Helicobacter pylori ise mide kanseri riskiyle ilişkilidir. Bağışıklık sisteminin doğuştan zayıf olduğu ya da sonradan zayıfladığı durumlarda EBV (Epstein-Barr virüsü) gibi virüsler daha kolay enfeksiyon oluşturabilir; EBV’nin özellikle lenfoma gelişimini kolaylaştırıcı bir faktör olabildiği bilinmektedir. Çocukluk çağı kanserleri için rutin bir tarama programı olmasa da, sevindirici olan şudur: erken tanı ve doğru tedaviyle başarı oranları oldukça yüksektir. Bu nedenle uzun süren ateş, açıklanamayan kilo kaybı, geçmeyen halsizlik, morarma/kanama, ele gelen şişlikler gibi belirtiler fark edildiğinde gecikmeden doktora başvurmak önem taşır.
Çocukluk Çağı Kanserlerinde Genel Belirtiler Nelerdir?
- 2 haftadan uzun süren açıklanamayan ateş
- Hızlı kilo kaybı
- Sürekli yorgunluk
- Kemik veya eklem ağrısı
- Şişlik veya ele gelen kitle
- Gece terlemeleri
- Solukluk
Bu belirtiler her zaman kanser anlamına gelmez. Ancak uzun sürmesi durumunda mutlaka bir çocuk doktoruna başvurulmalıdır.
Çocukluk Çağı Kanserlerinde Tedavi Yöntemleri
Tedavi, kanserin türüne ve evresine göre belirlenir. Günümüzde multidisipliner yaklaşım uygulanmaktadır.
Kemoterapi: Kanser hücrelerini yok etmeyi hedefleyen ilaç tedavisidir. Çocukluk çağı kanserlerinde en sık kullanılan yöntemdir.
Cerrahi Müdahale: Tümörün çıkarılması amacıyla uygulanır. Özellikle Wilms tümörü ve bazı beyin tümörlerinde tercih edilir.
Radyoterapi: Yüksek enerjili ışınlarla kanser hücreleri hedef alınır.
Hedefe Yönelik Tedaviler ve İmmünoterapi: Son yıllarda gelişen modern tedavi yöntemleridir. Kanser hücrelerine özgü mekanizmaları hedef alır.
Kişiselleştirilmiş Tıp: Kanserde Doğru Hastaya, Doğru Tedavi (4P Yaklaşımı) Nedir?
Kişiselleştirilmiş tıp, kanser tedavisinde “herkese uyan tek yaklaşım” anlayışını geride bırakarak; doğru hastaya, doğru zamanda, uygun dozda doğru ilacı vermeyi hedefleyen kanıta dayalı bir yaklaşımı ifade eder. Bu dönüşümün merkezinde moleküler biyobelirteçler ve genomik testler yer alır. Çünkü aynı hastalık tanısını alan iki kişinin genetik profili farklı olabilir ve bu farklılık; tanıdan tedavi seçimine, tedavi yanıtından sağkalıma kadar birçok aşamada belirleyici rol oynar.
Kişiselleştirilmiş onkolojinin temelini oluşturan 4P yaklaşımı (Prediktif–Preventif–Personalized–Participatory), kanser bakımını reaktif olmaktan çıkarıp daha proaktif bir yapıya taşır: Hastalığı öngörmek, riskleri azaltmak, tedaviyi bireye göre uyarlamak ve hastayı sürece katmak. Doğrulanmış genomik testlerin ve eşlik eden tanısal araçların klinikte daha düzenli kullanılması; yan etkileri daha sınırlı, etkinliği daha yüksek tedavilerin seçilmesini kolaylaştırarak daha fazla hastanın doğru tedaviden yararlanmasına katkı sağlar.
Erken Teşhisin Önemi Nedir?
Erken teşhis, çocukluk çağı kanserlerinde tedavi başarısını belirleyen en kritik faktörlerden biridir. Hastalık erken evrede yakalandığında hem tedavi seçenekleri artar hem de uygulanan tedavilerin etkinliği yükselir; bu da çocuğun tamamen iyileşme şansını önemli ölçüde artırır. Bu nedenle “geçmeyen” ve açıklanamayan şikâyetler örneğin uzun süren ateş, belirgin halsizlik, kilo kaybı, nedensiz morarma veya ele gelen şişlik göz ardı edilmemeli, zaman kaybetmeden bir çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir. Erken tanı, yalnızca yaşam süresini değil, tedavi sonrası yaşam kalitesini ve olası yan etkilerin azaltılmasını da doğrudan etkiler.
