Yaz aylarında artan hava sıcaklığı, besinlerin saklanma ve hazırlanma koşullarını daha önemli hâle getirir. Sıcak ortamda uygun koşullarda muhafaza edilmeyen yiyeceklerde mikroorganizmalar daha kolay çoğalabilir. Temiz olmayan suların tüketilmesi, sebze ve meyvelerin yeterince yıkanmaması, açıkta bekletilen gıdalar ve hijyen kurallarına uyulmaması da sindirim sistemi sorunlarına zemin hazırlayabilir.
Mide bulantısı, kusma, ishal ve karın ağrısı bu dönemde sık karşılaşılan şikâyetler arasındadır. Çoğu vaka kısa sürede düzelebilse de özellikle çocuklarda, ileri yaştaki kişilerde, gebelerde, kronik hastalığı veya bağışıklık sistemi sorunu bulunan kişilerde sıvı kaybı daha ciddi sonuçlara yol açabilir.
Yaz Aylarında Mide ve Bağırsak Şikâyetleri Neden Artar?
Yüksek sıcaklıklar, besinlerin daha kısa sürede bozulmasına neden olabilir. Et, tavuk, balık, yumurta, süt ve süt ürünleri ile kremalı yiyecekler uygun sıcaklıkta saklanmadığında sağlık açısından risk oluşturabilir. Pişmiş yemeklerin uzun süre oda sıcaklığında bekletilmesi de mikroorganizmaların çoğalmasını kolaylaştırabilir.
Besinlerin hazırlanması sırasında çiğ ve pişmiş gıalar için aynı bıçak ya da kesme tahtasının kullanılması çapraz bulaşmaya neden olabilir. Eller yeterince yıkanmadan yiyeceklere dokunulması, sebze ve meyvelerin temiz olmayan suyla yıkanması ya da güvenilir olmayan içme sularının tüketilmesi de mide ve bağırsak enfeksiyonları açısından riski artırabilir.
Yaz aylarında havuz ve denizde geçirilen sürenin artmasıyla birlikte kirlenmiş suyun yutulması da bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı gibi şikâyetlere yol açabilir. Ancak bu belirtilerin her zaman yalnızca tüketilen bir besinden kaynaklandığı düşünülmemelidir. Virüsler, bakteriler, parazitler, bazı ilaçlar, besin intoleransları ve kronik bağırsak hastalıkları da benzer yakınmalara neden olabilir.
En Sık Görülen Belirtiler Nelerdir?
Mide ve bağırsak sistemini etkileyen enfeksiyonlarda belirtilerin türü ve şiddeti; etkene, kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna göre değişebilir. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Mide bulantısı ve kusma
- Sulu veya sık dışkılama
- Karın ağrısı ve kramplar
- Ateş, halsizlik ve iştahsızlık
- Baş dönmesi ve ağız kuruluğu
Belirtiler, riskli bir yiyecek veya suyun tüketilmesinden kısa süre sonra başlayabileceği gibi etkenin türüne bağlı olarak saatler veya günler sonra da ortaya çıkabilir. Bu nedenle şikâyetlerin tek bir öğünle ilişkilendirilmesi her zaman mümkün olmayabilir.
Sıvı Kaybına Karşı Dikkatli Olunmalı
İshal ve kusmanın en önemli sonuçlarından biri vücudun su ve elektrolit kaybetmesidir. Kaybedilen sıvının yerine konulamaması durumunda dehidrasyon adı verilen sıvı kaybı gelişebilir. Ağız ve dil kuruluğu, yoğun susuzluk hissi, idrar miktarında azalma, idrar renginde koyulaşma, baş dönmesi, halsizlik ve uyku hâli sıvı kaybının belirtileri arasında yer alır.
Kusma ve ishal sırasında sıvı, küçük miktarlarda ve sık aralıklarla alınmalıdır. Hızlı ve fazla miktarda sıvı tüketmek kusmayı artırabilir. Belirgin sıvı ve mineral kaybında hekimin veya sağlık profesyonelinin önerdiği oral rehidrasyon solüsyonlarından yararlanılabilir. Şiddetli sıvı kaybında ise damar yoluyla sıvı tedavisi gerekebilir. Dünya Sağlık Örgütü, ishalde en önemli riskin kaybedilen su ve elektrolitlerin yerine konulamaması olduğunu belirtmektedir.
Beslenme Nasıl Düzenlenmeli?
Şikâyetlerin devam ettiği dönemde sindirimi zorlaştırabilecek yağlı, kızartılmış, baharatlı ve çok şekerli yiyeceklerden kaçınılabilir. Az miktarda ve sık aralıklarla beslenmek, sindirim sisteminin daha kolay tolere edebileceği yiyecekleri tercih etmek faydalı olabilir.
Kişinin beslenmeyi tamamen bırakması önerilmez. Kusma azaldıkça ve sıvı alımı sağlanabildikçe kişinin tolere edebildiği hafif besinlere geçilebilir. Bebeklerde emzirmeye devam edilmesi önemlidir. Beslenme planı; kişinin yaşı, eşlik eden hastalıkları ve belirtilerin şiddetine göre düzenlenmelidir.
İshal kesici ilaçlar ve antibiyotikler hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır. Her ishal bakteriyel bir enfeksiyondan kaynaklanmadığı için antibiyotik kullanımı her durumda gerekli veya yararlı değildir. Bazı ishal kesici ilaçlar da özellikle ateş, kanlı dışkı veya belirli enfeksiyonların bulunduğu durumlarda sakıncalı olabilir. Ayrıca ishal ve kusmanın şiddetlendiği dönemde magnezyum, kalsiyum ve demir içeren destekleyici ürünlere ara verilmesi daha uygun olabilir.
Mide ve Bağırsak Sorunlarından Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
Yaz aylarında alınabilecek temel önlemler şunlardır:
- Eller, yemek hazırlamadan ve yemeden önce sabunla yıkanmalıdır.
- Sebze ve meyveler temiz suyla iyice yıkanmalıdır.
- Çiğ ve pişmiş gıdalar ayrı tutulmalı, kullanılan mutfak gereçleri temizlenmelidir.
- Soğukta saklanması gereken besinler uzun süre oda sıcaklığında bırakılmamalıdır.
- Kaynağı ve saklama koşulları bilinmeyen su ve yiyecekler tüketilmemelidir.
Et, tavuk, balık ve yumurta gibi besinlerin yeterince pişirilmesi, pastörize edilmemiş süt ve süt ürünlerinden kaçınılması da gıda kaynaklı rahatsızlıkların önlenmesine yardımcı olabilir. Piknik, seyahat ve açık hava etkinliklerinde soğuk zincirin korunmasına ayrıca dikkat edilmelidir.
Ne Zaman Sağlık Kuruluşuna Başvurulmalı?
Mide ve bağırsak şikâyetlerinin uzun sürmesi veya kişinin genel durumunun kötüleşmesi tıbbi değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki durumlarda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
- Kusmukta veya dışkıda kan görülmesi
- Şiddetli ya da giderek artan karın ağrısı
- Yüksek ateşin devam etmesi
- Sıvı alınamaması veya sürekli kusma
- Belirgin sıvı kaybı bulgularının gelişmesi
Çocuklarda gözyaşının azalması, bezin uzun süre kuru kalması, gözlerde çökme, aşırı uyku hâli veya huzursuzluk sıvı kaybına işaret edebilir. İleri yaştaki kişilerde, gebelerde, bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde ve kronik hastalığı bulunanlarda belirtilerin erken dönemde değerlendirilmesi gerekir.
Yaz aylarında besin ve su hijyenine dikkat edilmesi, gıdaların uygun koşullarda saklanması ve sıvı kaybı belirtilerinin erken fark edilmesi mide ve bağırsak sağlığının korunmasına yardımcı olur. Şikâyetlerin şiddetli olması, uzaması veya kişinin genel durumunu etkilemesi hâlinde tedavi, hekim değerlendirmesi doğrultusunda planlanmalıdır.
Bu sayfada yer alan içerikler, Güven Hastanesi tarafından yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçerikte yer alan bilgiler; tanı, teşhis ve tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuza ilişkin değerlendirme ve tedavi planlaması için lütfen hekiminize başvurunuz.
