Hepimizin hayatına bir noktada karizmatik, etkileyici ve kendinden emin görünen insanlar girer. İlk karşılaşmada büyüleyici olabilirler; enerjileriyle ortamı doldurur, söyledikleriyle güven uyandırırlar. Fakat zamanla o ışıltının arkasında daha karmaşık bir dünya olduğunu fark ederiz. İşte tam da burada narsistik kişilik yapılanması devreye girer.
Güven Çayyolu Tıp Merkezi’nden Uzman Psikolog Hilal Savaş, narsistik kişilik bozukluğunun ne olduğunu, belirtilerini ve alt tiplerini anlattı.
Narsistik Kişilik Bozukluğu Nedir?
Narsistik Kişilik Bozukluğu (NKB), DSM-5’te “büyüklenmecilik, hayranlık ihtiyacı ve empati eksikliği” ile tanımlanır. Ancak bu tanımın ardında çok daha insani bir gerçeklik vardır:
- Görünürde özgüven yüksekliği,
- İçerde ise değersizlik, yetersizlik ve terk edilme korkusu.
Narsistik bireyler bu kırılgan taraflarını koruyabilmek için dışarıya güçlü bir maske takar. Onlar için hayranlık görmek sadece hoş bir duygu değil, benliklerini ayakta tutan bir ihtiyaçtır.
Narsisizmin Alt Tipleri Nelerdir?
Narsistik kişilik herkeste aynı görünmez. Farklı alt tipler, farklı ilişki deneyimleri yaratır:
1. Büyüklenmeci (Grandiyöz) Narsisizm
- Dışa dönük, baskın, rekabetçi.
- İlişkilerde kontrolcü ve üstünlük kurmaya eğilimli.
2. Kırılgan (Gizli) Narsisizm
- Daha içe kapanık, kolay incinen.
- Eleştiriye aşırı duyarlı, pasif-agresif tepkiler verebilir.
3. Malign (Kötücül) Narsisizm
- Empati eksikliği çok belirgin, manipülatif ve kimi zaman istismarcı.
- İlişkilerde en zorlayıcı ve yıkıcı tiptir.
Her bir alt tipin ortak noktası, onay ve hayranlık ihtiyacının yoğunluğudur.
İlişkilerde Narsistik Dinamikler Nelerdir?
Belirtiler
Bir narsistik kişilikle ilişkiye başlamak çoğu zaman bir “masal” gibidir. Partnerlerini ilk başta idealize eder, göklere çıkarır, “özel” hissettirirler. Ancak bu süreç uzun sürmez; çok geçmeden küçümseyen ya da eleştiren bir tavır ortaya çıkabilir. Bu idealize–değersizleştirme döngüsü, narsistik ilişkilerin en belirgin özelliğidir.
Bir yandan yakınlık isterler, diğer yandan fazla yakınlık onları tehdit altında hissettirir. Bu yüzden ilişkilerinde sık sık çekim–itme dinamikleri yaşanır. Narsistik kişilerle ilişki kurmak çoğu zaman inişli çıkışlı bir yolculuktur.
- İlk etapta sizi özel hissettirseler de, zamanla kendi ihtiyaçlarını merkeze koyarlar.
- Eleştiriye karşı kırılgandırlar; en küçük eleştiriyi bile kişisel saldırı gibi algılayabilirler.
- Derin bağ kurmakta zorlanırlar; yakınlık arttığında mesafe koyabilir ya da kontrol etmeye çalışabilirler.
Ancak unutmamak gerekir ki, bu sert kabuğun altında aslında onaylanma ve sevilme arzusu taşıyan kırılgan bir benlik vardır. Terapötik ortamda bu kırılganlıkla temas etmek, değişim için en önemli adımdır.
Narsistik Kişilik Bozukluğunun Kökenleri
Narsistik kişilik bozukluğu, yalnızca etiketlerden ibaret değildir. Arkasında çoğu zaman çocukluk döneminde yaşanmış incinmeler, yeterince görülmeme ve koşullu sevgi hikâyeleri vardır. Bu nedenle narsistik kişilerle ilişki kurarken hem sınırlarımızı korumak hem de onların görünmeyen kırılganlıklarını fark etmek önemlidir.
Hazırlayan: Uzm. Psk. Hilal Savaş
