Son yıllarda zaman zaman gündeme gelen Nipah virüsü, nadir görülmesine rağmen yüksek ölüm oranı ve ciddi nörolojik etkileri nedeniyle küresel ölçekte yakından izlenen zoonotik enfeksiyonlar arasında yer alıyor. İnsanlara hayvanlardan bulaşabilen bu virüs, özellikle salgın potansiyeli ve henüz etkili bir tedavisinin bulunmaması nedeniyle halk sağlığı açısından önem taşıyor.
Güven Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları Bölümü’nden Uzm. Dr. Behiç Oral, Nipah virüsü hakkında merak edilenleri anlattı.
Nipah Virüsü Nedir?
Nipah virüsü (NiV), Paramyxoviridae ailesine ait, RNA yapısında bir virüstür. İlk kez 1998 yılında Malezya’da tanımlanmış, daha sonra Bangladeş ve Hindistan başta olmak üzere Güney ve Güneydoğu Asya’da sınırlı salgınlara yol açmıştır.
Virüs, esas olarak meyve yarasalarında (Pteropus türleri) doğal olarak bulunur. Bu nedenle Nipah virüsü, doğadan insana geçen (zoonotik) enfeksiyonlar arasında yer alır.
Nipah Virüsü Nasıl Bulaşır?
Nipah virüsünün bulaşma yolları birkaç farklı şekilde gerçekleşebilir:
- Hayvandan insana bulaş: En sık bulaş yolu, enfekte meyve yarasalarının salgılarıyla (idrar, tükürük) kirlenmiş meyve veya gıdaların tüketilmesidir. Bazı salgınlarda, enfekte domuzlarla yakın temas sonrası bulaş bildirilmiştir.
- İnsandan insana bulaş: Özellikle hasta bireyin solunum salgılarıyla yakın ve uzun süreli temas durumunda mümkündür. Bu durum, sağlık çalışanları ve hasta bakımı yapan kişiler için risk oluşturur.
- Kontamine gıda yoluyla bulaş: Yarasaların temas ettiği çiğ hurma suyu gibi gıdaların tüketimiyle bulaş vakaları bildirilmiştir.
Nipah Virüsünün Belirtileri Nelerdir?
Nipah virüsü enfeksiyonu, hafif semptomlardan ağır ve ölümcül tablolara kadar geniş bir klinik yelpazede seyredebilir. Kuluçka süresi genellikle 4–14 gün olmakla birlikte bazı vakalarda daha uzun sürebilir.
Erken dönem belirtiler
- Ateş
- Baş ağrısı
- Halsizlik ve kas ağrıları
- Boğaz ağrısı
- Bulantı ve kusma
İlerleyen dönemde görülebilecek ciddi belirtiler
- Bilinç bulanıklığı
- Uyku hali
- Davranış değişiklikleri
- Nöbetler
- Ensefalit (beyin iltihabı)
- Solunum sıkıntısı
- Koma
Özellikle ensefalit gelişen vakalarda hastalık çok hızlı ilerleyebilir ve kalıcı nörolojik hasar ya da ölüm ile sonuçlanabilir.
Nipah Virüsü Kimler İçin Daha Risklidir?
- Salgın bölgelerinde yaşayanlar
- Çiğ veya hijyenik olmayan gıda tüketenler
- Hasta bireylerle yakın teması olanlar
- Sağlık çalışanları
- Hayvanlarla (özellikle domuz ve yarasalarla) temas eden kişiler
Nipah Virüsü Tanısı Nasıl Konur?
Nipah virüsünün tanısı, klinik bulgularla birlikte laboratuvar testleri ile konur. Tanı sürecinde:
- Kan, idrar, boğaz sürüntüsü veya beyin-omurilik sıvısı örnekleri
- PCR testleri
- Serolojik testler
kullanılabilir. Ancak bu testler, ileri düzey biyogüvenlik koşulları gerektirdiği için sınırlı sayıda merkezde yapılabilmektedir.
Nipah Virüsünün Tedavisi Var mı?
Günümüzde Nipah virüsüne karşı spesifik, onaylanmış bir antiviral tedavi ya da aşı bulunmamaktadır. Tedavi, destekleyici yaklaşımlar üzerine kuruludur:
- Yoğun bakım desteği
- Solunum desteği
- Sıvı-elektrolit dengesi
- Nöbet kontrolü
- Sekonder enfeksiyonların önlenmesi
Erken tanı ve uygun destek tedavisi, hastalığın seyrini olumlu yönde etkileyebilir.
Nipah Virüsünden Korunmak Mümkün mü?
Nipah virüsüne karşı korunmada temel yaklaşım, bulaşma yollarını engellemeye yönelik önlemler almaktır:
- Yarasaların temas etmiş olabileceği gıdalardan kaçınılmalı
- Çiğ hurma suyu gibi potansiyel riskli gıdalar tüketilmemeli
- Salgın bölgelerinde hayvanlarla temastan kaçınılmalı
- Hasta bireylerle yakın temasta maske ve hijyen önlemleri alınmalı
- Sağlık çalışanları için kişisel koruyucu ekipman kullanımı büyük önem taşır
- El hijyeni ve genel temizlik kurallarına titizlikle uyulmalıdır
Nipah Virüsü Neden Küresel Olarak Yakından İzleniyor?
Nipah virüsü;
- Yüksek ölüm oranına sahip olması,
- İnsandan insana bulaşabilmesi,
- Aşı ve spesifik tedavisinin olmaması,
- Hızlı ve ağır seyirli klinik tabloya yol açabilmesi
nedeniyle potansiyel salgın etkenleri arasında değerlendirilmektedir. Bu nedenle erken uyarı sistemleri, hızlı tanı ve etkin izolasyon önlemleri hayati önem taşır.
Nipah virüsü nadir görülen bir enfeksiyon olsa da, oluşturabileceği ağır klinik tablo nedeniyle ciddiyetle ele alınması gereken bir halk sağlığı sorunudur. Bilinçli olmak, doğru korunma önlemlerini uygulamak ve şüpheli durumlarda zaman kaybetmeden sağlık kuruluşlarına başvurmak, hem bireysel hem toplumsal riskleri azaltmanın en etkili yoludur.
