Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu (İYE), idrar yollarının herhangi bir bölümünde — böbrekler, üreterler, mesane veya üretra — bakterilerin çoğalmasıyla gelişen enfeksiyon tablosudur. Çocukluk çağında sık görülen bu durum, özellikle erken yaşlarda fark edilmediğinde böbrek sağlığını etkileyebilecek sonuçlara yol açabilir.
İdrar yolu enfeksiyonları, hafif belirtilerle seyredebildiği gibi bazı çocuklarda yüksek ateş ve genel durum bozukluğu ile ortaya çıkabilir. Bu nedenle erken tanı ve uygun tedavi büyük önem taşır. Güven Çayyolu Tıp Merkezi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümünden Uzm. Dr. Nihan Gökçe, çocuklarda idrar yolu enfeksiyonlarını anlattı.
Çocuklarda İdrar Yolu Enfeksiyonu Neden Olur?
İdrar yolu enfeksiyonlarının en sık nedeni, bağırsak kökenli bakterilerin idrar yollarına ulaşmasıdır. Özellikle Escherichia coli (E. coli) adlı bakteri, çocuklardaki İYE’lerin büyük bölümünden sorumludur. Hijyen eksikliği, idrarın uzun süre tutulması ve yetersiz sıvı alımı enfeksiyon riskini artıran faktörler arasındadır.
Bazı çocuklarda idrar yollarındaki yapısal sorunlar, mesanenin tam boşaltılamaması veya reflü gibi durumlar da enfeksiyon gelişimine zemin hazırlayabilir. Kız çocuklarında anatomik nedenlerle enfeksiyon riski erkek çocuklara göre daha yüksektir.
Çocuklarda İdrar Yolu Enfeksiyonu Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler çocuğun yaşına göre farklılık gösterebilir. Bebeklerde idrar yolu enfeksiyonu; açıklanamayan ateş, huzursuzluk, iştahsızlık, kilo alamama ve kusma gibi genel belirtilerle kendini gösterebilir.
Daha büyük çocuklarda ise sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma veya ağrı, karın alt bölgesinde ağrı, kötü kokulu veya bulanık idrar ve bazen idrarda kan görülmesi gibi daha özgül belirtiler ortaya çıkabilir. Ateşin eşlik ettiği enfeksiyonlar özellikle böbrek tutulumunu düşündürebilir.
Çocuklarda İdrar Yolu Enfeksiyonu Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı sürecinde en önemli adım idrar tahlili ve idrar kültürüdür. İdrar tahlilinde iltihap hücrelerinin varlığı değerlendirilirken, idrar kültürü enfeksiyona neden olan bakterinin saptanmasını ve uygun antibiyotiğin seçilmesini sağlar.
Tekrarlayan enfeksiyonlarda veya ateşli seyreden durumlarda ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir. Gerekli durumlarda çocuk nefrolojisi veya çocuk ürolojisi tarafından ileri değerlendirme yapılabilir.
Çocuklarda İdrar Yolu Enfeksiyonu Nasıl Tedavi Edilir?
İdrar yolu enfeksiyonunun tedavisi, enfeksiyonun yerine ve şiddetine göre planlanır. Çoğu vakada uygun antibiyotik tedavisi ile enfeksiyon kontrol altına alınabilir. Antibiyotik tedavisinin, önerilen süre boyunca düzenli olarak kullanılması büyük önem taşır.
Ateşli ve genel durumu bozulan çocuklarda hastanede izlem gerekebilir. Tedavi sürecinde bol sıvı alımı desteklenir ve idrarın düzenli yapılması teşvik edilir. Tedavi sonrası kontrol idrar tahlilleri ile enfeksiyonun tamamen geçtiği doğrulanır.
Çocuklarda İdrar Yolu Enfeksiyonu Tekrarlar mı?
Bazı çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu tekrarlayabilir. Özellikle altta yatan yapısal bozukluklar, idrar yollarında reflü veya mesane fonksiyon bozuklukları varlığında tekrar riski artar. Bu çocuklarda düzenli takip ve koruyucu yaklaşımlar önemlidir.
Tekrarlayan enfeksiyonlar böbrek dokusunda hasar riskini artırabileceği için ihmal edilmemelidir. Gerekli durumlarda uzun süreli koruyucu tedaviler veya ileri tetkikler planlanabilir.
Çocuklarda İdrar Yolu Enfeksiyonundan Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
Çocuğun yeterli miktarda su içmesi, idrarını uzun süre tutmaması ve tuvalet alışkanlıklarının düzenli olması enfeksiyon riskini azaltır. Tuvalet sonrası temizlik kurallarına dikkat edilmesi, özellikle kız çocuklarında önden arkaya doğru temizlik yapılması önemlidir.
Pamuklu iç çamaşırı kullanımı, dar giysilerden kaçınılması ve kabızlığın önlenmesi de koruyucu önlemler arasında yer alır. Ateş, idrar yaparken ağrı veya idrar renginde değişiklik fark edildiğinde vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.
Uzm. Dr. Nihan Gökçe
